Lek szarlatan po konsultacjach publicznych- czy coś się zmieniło?

Ministerstwo Zdrowia opublikowało raport z konsultacji publicznych do projektu ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (RPP) zwanego potocznie „Lex Szarlatan”. Projekt nowelizuje ustawę wprowadzając mechanizmy zwalczania tzw. praktyk pseudomedycznych. Konsultacje wywołały wyjątkowo duży odzew społeczny – wpłynęło ponad 1000 uwag zbiorowych.
O czym jest projekt?
 

Przepisy mają zakazać oferowania usług, którym przypisywane są właściwości lecznicze, mimo braku potwierdzenia w aktualnej wiedzy medycznej – jeśli dzieje się to odpłatnie lub w celu osiągnięcia innej korzyści osobistej. Nad stosowaniem zakazu czuwać ma RPP, wyposażony w kompetencje do wydawania decyzji w sprawie i nakładania kar pieniężnych.
 

Główne zarzuty zgłoszone w konsultacjach
Uczestnicy konsultacji podnosili przede wszystkim: 
- nadmierną ogólność definicji „praktyki pseudomedycznej” w art. 67zj ust. 1 projektu – pierwotne brzmienie mogło objąć de facto każdą osobę niebędącą lekarzem, która udziela jakichkolwiek porad zdrowotnych; 
- brak legalnej definicji „aktualnej wiedzy medycznej”, otwierający pole do arbitralnych decyzji RPP; 
- nadmierne uprawnienia RPP bez wystarczających gwarancji procesowych dla adresatów decyzji.
 

Co zmieniły konsultacje?

Wprowadziły kluczową zmianę: cel osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej stał się nadrzędną przesłanką definicyjną dla całego katalogu praktyk pseudomedycznych z art. 67zj ust. 1 – nie tylko wybranych jego elementów.
W praktyce oznacza to, że żadne z zachowań opisanych w tym przepisie nie będzie mogło być zakwalifikowane jako praktyka pseudomedyczna, jeśli nie towarzyszy mu motyw zarobkowy lub osobisty. To istotny „bezpiecznik" formalnie wyłączający z zakresu ustawy nieodpłatną działalność edukacyjną, informacyjną czy terapeutyczną.
 

Zmiana jest bezpośrednią odpowiedzią na obawy zgłoszone w konsultacjach – że bez takiego zawężenia przepisy mogłyby uderzyć w każdego, kto udziela porad zdrowotnych, włącznie z osobami udzielającymi pierwszej pomocy.
Zapowiedziano również kontrolę sądowoadministracyjną decyzji RPP, w tym w zakresie wysokości nakładanych kar.
Dalsza perspektywa
Konsultacje spełniły tu swoją funkcję – projektodawca rzeczywiście zareagował na zgłoszone zastrzeżenia i wprowadził zmianę ograniczającą ryzyko nadmiernie represyjnego stosowania nowych przepisów. To pozytywny sygnał. 
 

Niemniej jakość regulacji jest wypadkową wielu składowych, a nie zleży wyłącznie od brzmienia pojedynczej definicji. Projekt powierza orzekanie RPP bez gwarancji udziału niezależnego panelu ekspertów, a kluczowe pojęcie „aktualnej wiedzy medycznej” pozostaje bez definicji legalnej – co otwiera drzwi do arbitralnych decyzji. Omawiany projekt jest nadal procedowany – obecnie znajduje się na etapie opiniowania przez Komitet Stały RM.